Çocuklarda Öksürük Neden Olur?

Öksürük, çocukluk çağında doktor başvurularının en sık nedenlerinden biridir ve pek çok ebeveyn için endişe kaynağı olabilir. Aslında öksürük, solunum yollarını koruyan doğal ve yararlı bir savunma refleksidir. Çocuğun öksürmesi sayesinde hava yolları toz, mikrop ve salgılardan temizlenir, böylece akciğerler korunur. Yine de öksürüğün süresi, şiddeti ve beraberindeki belirtiler bazı hastalıkların habercisi olabilir.

Çocuklarda Öksürük Ne Kadar Sık Görülür?

Çocuklarda öksürük, özellikle kreş ve okul döneminde son derece sık görülür. Sağlıklı bir çocuk, başka hiçbir belirti olmadan gün içinde belirli sayıda öksürebilir ve bu durum tek başına hastalık anlamına gelmez. Araştırmalar, tamamen sağlıklı çocukların bile gün içinde 11 kereye kadar öksürebildiğini göstermektedir. Özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarının yaygın olduğu sonbahar ve kış aylarında bu öksürük atakları artabilir. Çocuklar bir yıl içinde 6 ile 8 arasında nezle ve soğuk algınlığı benzeri enfeksiyon geçirebilir, bu nedenle bazı dönemlerde öksürük şikâyetleri arka arkaya ya da neredeyse kesintisiz gibi hissedilebilir.

Öksürük Her Zaman Hastalık Belirtisi midir?

Öksürük vücudun zararlı maddelere ve tahriş edici etkenlere karşı geliştirdiği koruyucu bir refleks olduğundan, her öksürük hastalık göstergesi değildir. Çocuğun sigara dumanına, toza, klima rüzgarına veya kuru havaya maruz kalması da kısa süreli öksürük ataklarına neden olabilir. Ancak; öksürüğün süresi uzadığında, sıklığı artmaya başladığında ya da ateş, halsizlik, nefes darlığı gibi başka belirtiler eşlik ettiğinde altta yatan bir hastalık düşünülmelidir. Çocuklarda görülen akut öksürük çoğunlukla viral üst solunum yolu enfeksiyonlarından kaynaklanır. Bu tip enfeksiyonlara bağlı öksürüklerin yaklaşık yarısı 10 gün içinde düzelirken, çocukların büyük çoğunluğunda öksürük 25 gün içinde geriler.

Çocuklarda Öksürüğe Sık Neden Olan Hastalıklar

Öksürük tek başına bir hastalık değildir, farklı hastalıkların belirtisi olarak karşımıza çıkar. Çocukluk çağında görülen öksürüklerin önemli bir kısmı üst solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı olsa da daha ciddi sayılabilecek bazı durumlar da söz konusudur. Bunların arasında zatürre, boğmaca ve alerjik solunum yolu hastalıkları gibi tabloya özgü belirtilerle seyreden hastalıklar yer alır. Ayrıca gırtlak ve ses telleri çevresindeki dokularda şişme olduğunda havlama sesine benzeyen özel bir öksürük tipi de ortaya çıkabilir. Ebeveynler için önemli olan, bu farklı öksürük tiplerini kabaca tanıyabilmek ve gerektiğinde zaman kaybetmeden hekime başvurmaktır.

Üst solunum yolu enfeksiyonları ve viral öksürük

Çocuklarda görülen öksürüklerin büyük çoğunluğunun altında nezle, soğuk algınlığı ve benzeri viral üst solunum yolu enfeksiyonları yatar. Bu durumlarda öksürüğe genellikle burun akıntısı, hafif ateş, boğaz ağrısı, halsizlik ve iştahsızlık eşlik eder. Viral enfeksiyonlara bağlı öksürük, özellikle gece yatarken veya sabaha karşı artabilir ve bu da hem çocuğun hem de ailenin uykusunu bölebilir. Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonuna bağlı öksürüklerin yaklaşık yüzde ellisi 10 gün içinde, yüzde doksanı ise 25 gün içinde kendiliğinden geriler. Bu süreçte çocuğun genel durumu iyi, beslenmesi fena değil ise ve nefes alıp verme sıkıntısı yoksa, bu tür öksürükler çoğu zaman geçici ve iyi huylu kabul edilir.

Zatürre nedir, nasıl öksürük yapar?

Zatürre, tıbbi adıyla pnömoni, akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır ve çocuklarda daha ciddi seyredebilir. Çoğunlukla bakterilerden kaynaklansa da virüsler ve bazı diğer mikroorganizmalar da zatürreye yol açabilir. Zatürrede öksürüğe genellikle yüksek ateş, hızlı ve sık nefes alıp verme, göğüs ağrısı, halsizlik ve bazen balgam eşlik eder. Özellikle küçük çocuklarda nefes alırken kaburgaların arasının içe çekilmesi, burun kanatlarının solunum sırasında belirgin açılıp kapanması önemli uyarı işaretleridir. Çocuğun akciğerlerinin stetoskop ile dinlenmesi, zatürre tanısında hekim için yol göstericidir ve gerektiğinde akciğer filmi gibi ileri incelemeler istenebilir.

Boğmaca öksürüğü nasıl anlaşılır?

Boğmaca, çocuklarda nöbetler halinde gelen, arka arkaya ve nefes almaya fırsat vermeyen şiddetli öksürük krizleri ile seyreden bir enfeksiyon hastalığıdır. Tipik boğmaca öksürüğünde çocuk art arda öksürdükten sonra nefes almak için derin ve uzun bir iç çekme hareketi yapar, bu sırada duyulan ses oldukça belirgindir. Bazı çocuklarda bu öksürük krizlerinin sonunda kusma görülebilir ve özellikle bebeklerde nefes durması atakları gibi daha ağır tablolara yol açabilir. Bu nedenle; boğmaca düşündüren bir öksürük söz konusu olduğunda aşı durumu da gözden geçirilerek mutlaka bir çocuk hekimi tarafından değerlendirme yapılmalıdır. Hastalık bulaşıcı olduğundan, aile bireylerinin ve yakın temaslıların da bilgilendirilmesi önem taşır.

Alerjik solunum yolu hastalıkları ve inatçı öksürük

Alerjik bünyeye sahip çocuklarda solunum yolları bazı maddelere karşı daha hassas olabilir ve bu durum tekrarlayan öksürük atakları şeklinde kendini gösterebilir. Alerjik astım ya da alerjik nezle gibi durumlarda polen, ev tozu akarları, hayvan tüyü veya sigara dumanı solunum yollarında daralmaya ve tahrişe yol açabilir. Bu çocuklarda öksürük özellikle gece, sabaha karşı ya da koşma gibi efor gerektiren aktivitelerden sonra belirginleşebilir. Bazı çocuklar hırıltılı solunum, göğüste sıkışma hissi veya nefes darlığı da tarif edebilir. Uzun süren, mevsimsel olarak tekrarlayan ya da ailede alerji öyküsü olan bir çocukta görülen öksürükte çocuk alerji ve çocuk göğüs hastalıkları uzmanlarının değerlendirmesi yararlı olabilir.

Havlama şeklinde öksürük ve gırtlak bölgesi şişliği

Çocuğun öksürüğü köpek havlamasına benzer kalın ve tok bir sesle geliyorsa, bu durum sıklıkla üst ana hava yollarında, gırtlak bölgesinde veya ses tellerinde şişlik olduğuna işaret eder. Bu tablo, halk arasında krup olarak da bilinen klinik durumla ilişkilendirilebilir ve çoğu kez viral enfeksiyonlar sonrasında ortaya çıkar. Alerjik reaksiyonlar da benzer şekilde gırtlak çevresinde ödem gelişmesine neden olabilir ve bu da hava geçişini zorlaştırır. Havlama tarzı öksürüğe ses kısıklığı, nefes alırken ıslık benzeri ses duyulması veya çocukta huzursuzluk eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir. Özellikle gece aniden başlayan ve nefes almayı zorlaştıran öksürük ataklarında, ailelerin sakin kalıp çocuklarını en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna ulaştırması önemlidir.

Çocuklarda öksürük ne kadar sürerse önemlidir?

Çocuklarda kısa süreli ve hafif seyreden öksürükler çoğu zaman viral enfeksiyonlara bağlıdır ve genellikle birkaç hafta içinde geriler. Üst solunum yolu enfeksiyonuna bağlı öksürüklerin büyük bir kısmı 10 gün içinde azalmaya başlarken, çoğu çocukta 25 gün içinde belirgin şekilde düzelir. Bununla birlikte öksürük 3 ile 4 haftadan daha uzun sürüyorsa, sık tekrarlıyorsa ya da giderek şiddetleniyorsa altta yatan başka nedenlerin araştırılması gerekebilir. Çok yüksek ateş, nefes darlığı, çocuğun genel durumunda belirgin bozulma gibi alarm bulgularında ise haftalarca beklemek doğru değildir. Ebeveynler için en güvenli yaklaşım, hem öksürüğün süresini hem de çocuğun genel durumunu birlikte değerlendirmek ve kuşku duyduklarında bir çocuk hekimine danışmaktır.

Özellikle aşağıdaki durumlarda gecikmeden doktora başvurulması gerekir:

• •Çocuğun normalden çok daha hızlı nefes alıp vermesi veya nefes alırken kaburgalarının arasının belirgin şekilde içe çekilmesi
• •Öksürükle birlikte dudaklarda, yüz bölgesinde morarma ya da solukluk fark edilmesi
• •Yüksek ateşin düşmemesi veya kısa sürede tekrar tekrar yükselmesi
• •Öksürük sırasında çocukta nefes alamama hissi, bayılma, uzun süren öksürük nöbetleri ya da kusma görülmesi
• •Özellikle küçük bebeklerde emme güçlüğü, beslenememe, halsizlik veya uyaranlara az tepki verme gibi belirtilerin eşlik etmesi

Çocuklarda Öksürük İlaçları Ne Kadar Etkilidir?

Çocuk yaş grubunda kullanılan öksürük şuruplarının ve benzeri ilaçların etkinliği, bilimsel çalışmalarla net bir şekilde kanıtlanmamıştır. Araştırmalar, bu ilaçların çoğunun öksürüğün doğal seyrini anlamlı düzeyde kısaltmadığını ve özellikle küçük çocuklarda istenmeyen yan etkilere yol açabileceğini göstermektedir. Bu nedenle iki yaşından küçük çocuklarda, doktor önermedikçe öksürük ilaçlarının kullanılması önerilmemektedir. Çocuğunuza herhangi bir öksürük ilacı vermeden önce, mutlaka bir çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanından görüş almak ve yetişkinler için hazırlanmış ilaçları kesinlikle kullanmamak önemlidir.

Öksürük tedavisinde temel yaklaşım, öksürüğü bastırmaktan çok altta yatan nedeni belirlemek ve bu nedene yönelik uygun tedaviyi planlamaktır. Örneğin zatürre, boğmaca veya alerjik bir hastalık söz konusuysa hekim bu hastalığa özel tedavi düzenleyecektir. Basit bir viral enfeksiyon söz konusu olduğunda ise çoğu zaman destekleyici bakım yöntemleri ön plandadır ve öksürüğün zaman içinde kendiliğinden azalması beklenir. Ailelerin, çevreden duydukları tavsiyelerle ilaç denemek yerine hekimlerinin önerilerine uyması hem çocuğun güvenliği hem de gereksiz ilaç kullanımının azaltılması açısından önem taşır.

Öksüren Çocuğa Günlük Hayatta Nasıl Destek Olabilirsiniz?

Öksürük, her ne kadar bazen uzun sürse de çoğu çocuk için günlük hayatın bir parçası haline gelebilen geçici bir durumdur. Ebeveynlerin bu dönemde sakin ve anlayışlı davranması, çocuğun kendini daha güvende hissetmesine yardımcı olur. Çocuğun dinlenmesine, yaşına uygun beslenmesine ve sıvı alımına dikkat etmek, bağışıklık sistemini destekler ve iyileşme sürecini rahatlatır. Özellikle gece sık öksüren çocuklarda aile düzeni de etkilenebildiğinden, uykuyu kolaylaştıracak küçük düzenlemeler yapılabilir. Amaç, çocuğun günlük yaşamını mümkün olduğunca normal sürdürebilmesini sağlarken, aynı zamanda öksürüğün seyrini yakından izlemektir.

Günlük yaşamda aşağıdaki önlemler öksürük dönemini daha rahat geçirmenize yardımcı olabilir:

• •Çocuğun bulunduğu ortamı düzenli olarak havalandırmak ve çok sıcak ya da çok soğuk olmamasına özen göstermek
• •Yaşına ve genel durumuna uygun olacak şekilde gün içine kısa dinlenme araları yerleştirerek, aşırı yorulmasını engellemek
• •Doktor aksini belirtmedikçe, çocuğun bol su içmesini ve mümkünse çorba gibi ılık gıdalarla beslenmesini desteklemek
• •Ev içinde sigara içilmesine izin vermemek ve çocuğu sigara dumanından uzak tutmak
• •Özellikle gece uykusunda yatağını rahat olacak şekilde düzenlemek ve gerekirse baş kısmını hafifçe yükseltmek
• •Çocuğa duygusal olarak destek olmak, korkmasını engellemek ve öksürük geldiğinde yanında olduğunuzu hissettirmek