HPV Aşısı Nedir Kimlere Yapılır, Yan Etkileri Nelerdir?

HPV aşısı, çocukluk ve gençlik döneminde yapılan ve ilerleyen yıllarda ortaya çıkabilen bazı kanser türlerini önlemeye yardımcı olan koruyucu bir aşıdır. İnsan papilloma virüsü HPV çok yaygın görülen bir virüstür ve hayatın bir döneminde pek çok kişi bu virüsle karşılaşır. HPV enfeksiyonlarının çoğu kendiliğinden geçse de bazı tipler rahim ağzı kanseri ve başka kanserlere yol açabilir. Bu nedenle HPV aşısı, hem kız hem erkek çocuklar için uzun vadeli bir sağlık yatırımı olarak görülür. Aileler için bu aşı, çocuklarının gelecekteki sağlığını korumaya yönelik atabilecekleri somut ve güçlü adımlardan biridir.

HPV Nedir, Hangi Hastalıklara Yol Açar?

İnsan papilloma virüsü HPV cinsel yolla ve yakın temasla bulaşabilen çok yaygın bir virüstür. Her HPV enfeksiyonu kanserle sonuçlanmaz, çoğu bağışıklık sistemi tarafından birkaç yıl içinde temizlenir. Ancak bazı yüksek riskli HPV tipleri zaman içinde hücrelerde değişikliklere yol açarak kanser gelişme riskini artırabilir. HPV, sadece kadınları değil erkekleri de etkileyen, hem genital bölgede hem de boğazın belirli kısımlarında hastalık yapabilen bir virüstür. Ayrıca bazı HPV tipleri genital siğillere neden olarak hem fiziksel hem de psikolojik açıdan kişiyi zorlayabilir. HPV enfeksiyonları, hem kadınlarda hem erkeklerde aşağıdaki kanser türleri ile ilişkilidir:

• • Kadınlarda rahim ağzı serviks kanseri
• • Kadınlarda vajina kanseri
• • Kadınlarda dış genital bölge vulva kanseri
• • Erkeklerde penis kanseri
• • Kadın ve erkeklerde anüs bölgesi kanserleri
• • Kadın ve erkeklerde boğazın arkası, dil kökü ve bademcik bölgesinin bazı kanserleri orofarenks

HPV Aşısı Nedir, Nasıl Korur?

HPV aşısı, insan papilloma virüsünün kansere en sık yol açan tiplerine karşı bağışıklık geliştirmeyi amaçlayan koruyucu bir aşıdır. Aşı, virüsün hastalık yapmayan parçalarından hazırlanır ve vücuda verildiğinde bağışıklık sistemi antikor denilen koruyucu maddeleri üretir. Böylece kişi ileride gerçek virüsle karşılaştığında bağışıklık sistemi hızlı ve güçlü bir yanıt verir, enfeksiyonun kansere giden hücresel değişikliklere yol açma riski azalır. Aşı, hem kız hem de erkek çocuklarda uzun süreli ve güçlü bir koruma sağlamak üzere planlanmıştır. Çocuklukta bağışıklık sistemi aşıya çok iyi yanıt verdiği için aşı ne kadar erken, cinsel yaşama başlamadan önce yapılırsa koruyuculuğu o kadar yüksek kabul edilir. Bu nedenle birçok uzman HPV aşısını geleceğe bırakılan bir sağlık sigortası gibi düşünmeyi önerir.

HPV Aşısı Kimlere Ne Zaman Yapılır?

Çocuklar ve ergenler için önerilen yaşlar

HPV aşısı, hem kız hem erkek çocuklar için rutin olarak 11 ile 12 yaşları arasında önerilir. Aşılamaya istenirse 9 yaşından itibaren de başlanabilir, bu özellikle çocuk doktorunun uygun gördüğü durumlarda tercih edilebilir. Bu yaş aralığının seçilmesinin nedeni, çocukların bağışıklık sisteminin çok güçlü yanıt vermesi ve çoğu çocuğun henüz HPV ile karşılaşmamış olmasıdır. 11-12 yaşlarında başlayan aşı programı ile ileriki yıllarda gelişebilecek HPV ilişkili kanserlerin önemli bir kısmını önlemek mümkündür. Bu yaş grubunda doz şeması da oldukça pratiktir. Dokuz ile on dört yaş arasında HPV aşısına başlanan çocuklarda genellikle iki doz aşı yeterli kabul edilir. CDC gibi otoriteler, 11 ile 12 yaşlarındaki çocukların ilk dozdan sonra ikinci dozu 6 ile 12 ay arayla almalarını önermektedir. Aşı takvimi, çocuğun yaşı, sağlık durumu ve önceki aşı öyküsüne göre çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından netleştirilmelidir. Aileler, randevu planlarken okul dönemi, tatiller ve çocuklarının kendini en rahat hissettiği zamanları da göz önünde bulundurabilir.

15 ile 26 yaş arası gençler için HPV aşısı

Her çocuk zamanında HPV aşısı olamayabilir ya da çeşitli nedenlerle aşı serisi yarım kalabilir. On beş ile yirmi altı yaşları arasındaki gençler ve genç yetişkinler için de HPV aşısı önemli bir koruma seçeneği olmaya devam eder. Bu yaş grubunda aşıya yeni başlanıyorsa, bağışıklık yanıtının en güçlü biçimde oluşması için genellikle üç dozluk bir takvim önerilir. Dozlar arasındaki süreler, kullanılan aşı tipine göre hekim tarafından planlanır. Eğer kişi daha önce bir veya iki doz aşı olduysa, serinin yeniden başlanmasına gerek kalmadan eksik dozların tamamlanması gündeme gelebilir. Hangi dozların ne zaman yapıldığını gösteren kayıtlar bu noktada çok değerlidir, bu nedenle aşı kartı gibi belgeleri saklamak önemlidir. 26 yaşına kadar olan kişiler, daha önce hiç HPV aşısı olmadılarsa veya seriyi tamamlamadılarsa aile hekimi, kadın doğum uzmanı ya da çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı ile görüşerek kendilerine uygun takvimi belirleyebilir.

HPV Aşısı Türleri Nelerdir?

HPV aşısının dünyada kullanılan üç temel türü vardır. Bunlar dokuz değerli HPV aşısı, dört değerli HPV aşısı ve iki değerli HPV aşısıdır. Her üç aşı türü de HPV ilişkili kanserlerin büyük kısmından sorumlu olan HPV 16 ve HPV 18 tiplerine karşı koruma sağlar. Bazı aşılar genital siğillere neden olan tiplere karşı da koruyucudur. Ülkelerin aşı programlarında hangi aşının yer aldığı, o ülkenin resmi sağlık politikalarına ve erişilebilirlik durumuna göre değişebilir. HPV aşısı türleri şunlardır:

• • Dokuz değerli HPV aşısı
• • Dört değerli HPV aşısı
• • İki değerli HPV aşısı

Dokuz değerli HPV aşısı, kanser ve genital siğillerle ilişkili daha fazla sayıda HPV tipine karşı koruma sağlayacak şekilde geliştirilmiştir. Dört değerli aşı, hem kanser hem de genital siğillerle ilişkili belirli tipleri hedefler. İki değerli aşı ise özellikle rahim ağzı kanseri ile en çok ilişkilendirilen HPV 16 ve HPV 18 tiplerine karşı güçlü koruma sunar. Ülkemize dokuz değerli HPV aşısının gelmesi için çalışmalar sürmektedir. Hangi aşının sizin için uygun olduğuna, yaşınız, sağlık durumunuz ve ülkenizdeki erişim durumuna göre hekiminizle birlikte karar vermeniz en doğrusudur.

HPV Aşısının Olası Yan Etkileri ve Güvenliği

Her ilaç ve aşı gibi HPV aşısının da bazı yan etkileri olabilir, ancak bu yan etkilerin büyük çoğunluğu hafif ve geçicidir. Aşı sonrası görülen şikayetler genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden düzelir. Bu aşı, uzun yıllardır milyonlarca kişiye uygulanmış ve güvenliliği pek çok bilimsel çalışma ile yakından izlenmiştir. Ciddi alerjik reaksiyonlar son derece nadir görülür ve sağlık kuruluşlarında bu tür durumlara müdahale edecek altyapı mevcuttur. Aileler, olası hafif yan etkileri bilerek aşı gününe hazırlanabilir ve gerekirse basit rahatlatıcı önlemler alabilir. HPV aşısı sonrası sık görülen ve genellikle hafif seyreden yan etkiler şunlardır:

• • Aşı yapılan kolda ağrı, kızarıklık veya hafif şişlik
• • Hafif dereceli ateş
• • Baş ağrısı veya kendini yorgun hissetme
• • Mide bulantısı
• • Kas veya eklem ağrısı

HPV Aşısı Hakkında Aileler İçin Pratik Öneriler

HPV aşısı hakkında karar vermek, özellikle ergenlik dönemindeki çocuklar söz konusu olduğunda hem tıbbi hem de duygusal bir süreç olabilir. Pek çok aile, aşı ile cinsellik konusunun bir arada anılmasından çekinebiliyor, oysa HPV aşısını öncelikle bir kanserden korunma aracı olarak görmek bu süreçte işleri kolaylaştırır. Çocuğunuzla yaşına uygun ve güven verici bir dille konuşmanız, aşı deneyimini daha rahat ve anlaşılır hale getirecektir. Aile içinde açık iletişim, çocuğun hem aşıya hem de genel sağlık kontrollerine bakışını olumlu yönde etkiler. Aileler için süreci kolaylaştırabilecek bazı öneriler şunlardır:

• • Çocuğunuza HPV aşısını kanserden koruyan bir aşı olarak anlatın, detayları yaşına uygun düzeyde tutun.
• • Aşı randevusunu mümkünse okul ve sınav yoğunluğunun daha az olduğu zamanlara denk getirin.
• • Çocuğunuzun yanında, onun da sorular sormasına fırsat tanıyarak hekimle konuşun.
• • Aşı sonrası kolunu hafifçe hareket ettirmesini ve gün içinde bol su içmesini hatırlatın.
• • Kendi kaygılarınızı da hekiminizle açıkça paylaşın, aklınızdaki tüm soruları randevudan önce küçük bir listeye not edin.

HPV Aşısı Sonrası Günlük Yaşamda Nelere Dikkat Etmeli?

HPV aşısı olduktan sonra çoğu çocuk ve genç günlük yaşamına aynı şekilde devam edebilir. Aşı yapılan gün, özellikle kol bölgesinde hafif hassasiyet olabileceği için çok yoğun kol egzersizlerinden ya da ağır spor aktivitelerinden kaçınmak iyi olabilir. Gün içinde hafif hareket, kısa yürüyüşler ve bol sıvı almak genel olarak kendini iyi hissetmeye katkı sağlar. Bazı çocuklar için küçük bir ödül, birlikte sevdiği bir film izlemek veya kısa bir gezinti yapmak, aşı deneyimini daha olumlu hatırlamasına yardımcı olabilir. Aşı sonrası günlük yaşam için akılda tutulması faydalı olabilecek noktalar:

• • Aşı yapılan kolu tamamen hareketsiz tutmak yerine hafifçe hareket ettirmek ağrıyı azaltabilir.
• • İlk gün çok ağır spor ve yoğun kol egzersizlerinden kaçınmak daha konforlu olabilir.
• • Bol sıvı tüketmek ve hafif beslenmek genelde iyi hissetmeyi destekler.
• • Olağan dışı bir belirti fark ederseniz sağlık kuruluşuna başvurmanız önemlidir.
• • HPV aşısının, diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamadığını ve ileride güvenli cinsellik eğitiminin yine gerekli olduğunu unutmamak gerekir.

HPV aşısı, özellikle rahim ağzı kanserine karşı güçlü bir koruma sağlasa da, ilerleyen yaşlarda düzenli kadın doğum kontrolleri ve tarama testleri yine önemini korur. Aşı olmak, sağlıklı yaşam alışkanlıkları, dengeli beslenme, sigaradan uzak durma ve düzenli doktor kontrolleri ile birleştiğinde kanser riskini azaltma konusunda çok daha güçlü bir etki yaratır.